Wycieczki po Pruszkowie

Materiał został udostępniony przez Biuro Promocji Miasta www.pruszkow.pl

Pruszków ma już 90 lat!  9 listopada 1916 roku wsi Pruszków zostały przyznane prawa miejskie. Miasto położone jest na Mazowszu, nad rzeką Utratą, 18 km od centrum Warszawy. Liczy ponad 53 tys. mieszkańców i obejmuje obszar ponad 19 km².

Proponujemy przyjazd do Pruszkowa kolejką WKD do stacji Pruszków - Tworki lub samochodem, który możesz zostawić na parkingu przy stacji. Rozkład jazdy WKD
http://www.wkd.com.pl

Szpital Psychiatryczny w Tworkach im. prof. Jana Mazurkiewicza

Wędrówkę po Pruszkowie zacznij od zwiedzania ponadstuletnich zabudowań Szpitala Tworkowskiego i okalającego szpital parku - ul. Partyzantów 2/4,
tel.: +48 022 758 60 05, http://www.tworki.internetdsl.pl

Szpital wybudowano w latach 1888- 1891 jako największy w Kongresówce i pierwszy w układzie pawilonowym. Teren szpitala obejmuje obszar 57 ha, z których 23 ha to teren bogato zakrzewiony i zadrzewiony - park. Większość ponadstuletnich obiektów znajdujących się na terenie Szpitala wpisanych jest do rejestru zabytków. Szpital Tworkowski ze względu na rozległość i różnorodność terenu, a także wielofunkcyjność obiektów wychodzi poza formułę powszechnie rozumianego Szpitala, a przypomina raczej małe miasteczko.

 Na terenie Szpitala warto zobaczyć! 

Kościół Przemienienia Pańskiego na terenie szpitala psychiatrycznego w Tworkach zbudowano w latach 1904 -1906, jako cerkiew prawosławną w modnym wówczas w Rosji stylu ormiańskim. W 1915 roku Rosjanie ewakuując szpital do Rosji wywieźli całe wyposażenie cerkwi. Po adaptacji wnętrza byłą cerkiew zmieniono na kaplicę katolicką. Poświęcenia jej dokonał 30 kwietnia 1930 roku ksiądz kanonik Jakub Dąbrowski. W kościele znajdują się wpisane do rejestru zabytków organy z prospektem z 1899 roku sygnowane przez firmę Jana Szymańskiego z Warszawy prezentujące duże wartości zabytkowe i historyczne. Z racji architektury jest najbardziej osobliwym budynkiem w krajobrazie Pruszkowa.

Cmentarz Tworkowski. Na obrzeżach Szpitala - w cieniu szumiących drzew, znajduje się Cmentarz Tworkowski

Kwatera ofiar terroru hitlerowskiego żołnierzy i ludności cywilnej z Powstania Warszawskiego, którzy przeszli przez obóz Dulag 121 (Kwatera wpisana do ewidencji Miejsc Pamięci Narodowej).

Po spacerze w parku okalającym szpital proponujemy marsz wzdłuż rzeki Utraty, która doprowadzi Cię do urokliwego Parku Potulickich.

Rzeka Utrata

Źródła rzeki Utraty znajdują się na północnych stokach Wysoczyzny Rawskiej w rejonie miejscowości Żelechów pomiędzy Grójcem, a Mszczonowem. Początkowo płynie w kierunku północno-wschodnim, następnie zmienia kierunek na północny.

Tuż pod Pruszkowem, na wysokości dopływu Raszynki, Utrata zmienia kierunek na północno-zachodni. Następnie płynie w tym kierunku aż do ujścia i uchodzi do Bzury w 25,6 km biegu tej rzeki. Długość Utraty wynosi 76,5 km, jej zlewnia obejmuje powierzchnię 792 km2. Oprócz wspomnianej już Raszynki Utratę zasilają: Kanał Konotopa, Rokitnica, Kanał Ożarowski, Stara Rokitnica, Rów z Leszna, Korytnica, Teresinka. Na terenie Pruszkowa Utratę zasilają dwa prawostronne dopływy: Regułka (obecnie praktycznie na całym odcinku nazywana jest Rowem U1) oraz Żbikówka (na odcinku do Pruszkowa - Kanał Konotopa).

Układ wodny składa się z 4 stawów, zbiorników wodnych oraz systemu łączących je kanałów, starorzecza (dawne koryto rzeki Utraty ) oraz podmokłych zbiorowisk szuwarowo - turzycowych stanowiących naturalne siedlisko dla licznych gatunków ptactwa wodnego.

Park Potulickich

Park należy do najcenniejszych obiektów związanych z przeszłością Pruszkowa. Powstał w II połowie XIX w. według projektu Karola Sparmana z Saksonii. Zgodnie z tendencjami w sztuce ogrodowej końca XIX w. park harmonizował z charakterem okolicy. Park zachował swoje historyczne granice, z głównym motywem kompozycji, którym są stawy.

Występują tu cenne, uznane za pomniki przyrody drzewa: topole białe i szare, modrzewie europejskie, olsze czarne, wiąz szypułkowy, jesion wyniosły.

Części parku  od strony wschodniej wybudowana została oficyna z oranżerią (powozownią) - od 1975 roku mieści się w niej Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego. W sąsiedztwie znajdowały się nieistniejące w chwili obecnej czworaki i zabudowania folwarczne.

Urząd Stanu Cywilnego

Według katalogu zabytków pałacyk miał powstać w latach 20. XIX wieku na zamówienie ówczesnego właściciela folwarku doktor medycyny Józefa Czekierskiego w miejscu istniejącego wcześniej dworu drewnianego. Według innych autorów obiekt ten został zbudowany dopiero po roku 1860, gdy właścicielem był Józef Epstein. Styl tego budynku określany jest jako klasycystyczny. W 1893 roku dobra ziemskie ipałacyk otrzymuje Jadwiga, córka warszawskiego bankiera, żona Hrabiego Antoniego Potulickiego. Od tego czasu, aż do 1945 roku majątek należy do rodziny Potulickich. Po upaństwowieniu majątku Potulickich w 1945 roku pałacyk był siedzibą Wojewódzkiej Rady Narodowej, Powiatowego Komitetu PZPR, pogotowia ratunkowego, a obecnie mieści się w nim Urząd Stanu Cywilnego.

Park Potulickich wraz z pałacem został wpisany do Rejestru Zabytków decyzją nr 1089/456 z dnia 23 marca 1963 r.

 Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego 

Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie powstało w połowie 1975 roku. Jego założenie wiąże się z odkryciem na Mazowszu Zachodnim (rejon Pruszkowa, Błonia, Milanówka) centrum metalurgii żelaza, które istniało w okresie wpływów rzymskich (I w. p.n.e. - IV w. n.e.) i było drugim co do wielkości ośrodkiem produkcji żelaza na terenie Europy barbarzyńskiej. Muzeum gromadzi, inwentaryzuje i opracowuje naukowo zabytki archeologiczne z zakresu pradziejów Mazowsza Zachodniego ze szczególnym uwzględnieniem mazowieckiego ośrodka metalurgii żelaza z okresu wpływów rzymskich.

Muzeum gromadzi zbiory ikonograficzne z zakresu historii miasta Pruszkowa, prowadzi badania nad historią i procesami urbanizacyjnymi miast Zachodniego Mazowsza na przełomie XIX i XX wieku.

Od początku swojego istnienia Muzeum organizuje prelekcje popularnonaukowe z zakresu archeologii i historii z udziałem najwybitniejszych polskich uczonych. Od 1976 roku odbyło się 306 takich odczytów. W 1991 roku za działalność popularyzatorską Muzeum zostało uhonorowane nagrodą Ministra Kultury i Sztuki w konkursie na "Najciekawsze wydarzenie muzealne roku". Wykłady te odbywają się w cyklach tematycznych. Od 2001 roku trwa cykl pt. "Najważniejsze odkrycia polskich archeologów w XX wieku".

Od 1990 roku w oranżerii Muzeum odbywają się koncerty muzyki kameralnej. W każdym roku układają się one w cztery cykle: zimowy, wiosenny, letni i jesienny. Z okazji świąt narodowych 3 Maja i 11 Listopada organizowane są koncerty okolicznościowe. Własnością Muzeum jest fortepian z 1831 roku, jeden z najstarszych, sprawnych instrumentów tego rodzaju w Polsce.

"Pruszków - wzdłuż Utraty"  Monika Michlewicz, Małgorzata Wawrzynkiewicz

Dane historyczne na podstawie:  "Pruszków nasze miasto" - M. Skwara ,"Szpital Tworkowski 1981" - M. Pałuba , "Tworkowskie dedykacje" - M. Pałuba